Gover - polityka w sieci

W związku z wejściem w życie nowej Konstytucji RP, która prawo do zgłaszania kandydatów na posłów i na senatorów przyznała partiom politycznym i wyborcom, wykluczając organizacje społeczne, w dniu 15 kwietnia 1999 r. SLD przekształcił się w partię polityczną, część partii składowych koalicji (m.in. PPS, RLP, Proletariat) odmówiło przystąpienia do nowej partii.

SLD weszło do rządu koalicyjnego w III RP po raz pierwszy po wyborach z 19 września 1993 roku mając 168 mandatów. Koalicyjny PSL posiadał ich wówczas 127. Premierem został kandydat PSL Waldemar Pawlak. Do opozycji należała w tamtej kadencji Sejmu: Unia Pracy, Unia Wolności, Bezpartyjny Blok Wspierania Reform, Konfederacja Polski Niepodległej, Mniejszość Niemiecka, Koło Nowa Demokracja oraz Polska Partia Socjalistyczna. W wyniku zmian w ustaleniach koalicyjnych 15 marca 1995 r. premierem został Józef Oleksy, który – po oskarżeniu przez członka własnego rządu, ministra spraw wewnętrznych A. Milczanowskiego o szpiegostwo – zrezygnował 26 stycznia 1996 roku z pełnionego urzędu. Józefa Oleksego na tym stanowisku zastąpił Włodzimierz Cimoszewicz, który pełnił tą funkcję do 17 października 1997 roku.

Koalicja SLD-UP wygrała wybory parlamentarne w 2001 uzyskując najwyższy wynik w historii III RP- 41% głosów. Premierem został wtedy Leszek Miller, który pełnił urząd do 2 maja 2004 roku. Jego następca został Marek Belka. Rządy SLD przyczyniły się do ukończenia negocjacji akcesyjnych z Unią Europejską (szczyt w Kopenhadze 13 grudnia 2002) i do znacznego wzrostu gospodarczego.

Na konwencji w 2004 r. zmieniono prezydium SLD. Nowym szefem został Krzysztof Janik, a wiceszefami Katarzyna Piekarska i Grzegorz Napieralski.

Pod wpływem narastających konfliktów w łonie partii, 26 marca 2004 grupa działaczy SLD z marszałkiem Sejmu Markiem Borowskim założyła nową partię pod nazwą Socjaldemokracja Polska – SdPL. Kontynuacją konfliktu wewnątrz SLD było odejście kolejnych działaczy i posłów do nowo utworzonej Partii Demokratycznej. 21 maja 2005 kierownictwo SLD (przewodniczący, wiceprzewodniczący oraz przewodniczący klubu parlamentarnego) podało się do dymisji. Na konwencji partii 29 maja 2005 członkowie wybrali nowe władze z dotychczasowym ministrem rolnictwa w rządzie Marka Belki, Wojciechem Olejniczakiem na czele. Przed wyborami samorządowymi w 2006 roku SLD wszedł wraz z UP, PD oraz SdPl w skład koalicyjnego porozumienia Lewica i Demokraci. Współpracę kontynuowano po wyborach, Wojciech Olejniczak został jednym z przewodniczących powołanego 18 stycznia 2007 Komitetu Porozumiewawczego koalicji. W marcu 2007 były przewodniczący partii Józef Oleksy został zawieszony w prawach członka partii po ujawnieniu przez Dziennik tzw. taśm Oleksego - podsłuchanej rozmowy polityka z biznesmenem Aleksandrem Gudzowatym.