Gover - polityka w sieci

Pierwsze czytanie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks postępowania karanego (druk nr 1020).

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie i Panowie Posłowie…

Panie Marszałku! Panie Ministrze! Panie i Panowie Posłowie! W imieniu Klubu
Parlamentarnego Platformy Obywatelskiej przypadł mi zaszczyt przedstawienia
stanowiska w sprawie poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy Kodeks
postępowania karanego, zawartego w druku nr 1020.

Przedmiotowy projekt ustawy przyznaje prawo do zaskarżania postanowień o
odmowie wszczęcia lub o umorzeniu śledztwa także osobie, która przestępstwo
ujawniła lub wystąpiła o wszczęcie postępowania. Jednocześnie zostało
zaproponowane przyznanie tym osobom prawa do przejrzenia akt postępowania
wraz z możliwością złożenia skargi na bezczynność organu procesowego. Owe
rozszerzenie katalogu podmiotów uprawnionych miałoby dotyczyć spraw o
przestępstwa przeciwko instytucjom państwowym oraz samorządu terytorialnego,
o których mowa w art. 222, 231 Kodeksu karnego, spraw o przestępstwa
przeciwko wiarygodności dokumentów, o których mowa w art. od 270 do 277
Kodeksu karnego, spraw przeciwko mieniu, art. 278-295, oraz spraw o
przestępstwa przeciwko obrotowi gospodarczemu, o których mowa w art. od 296
do 309 K.k.

Powyższy katalog budzi poważne zastrzeżenia. Nie wiadomo, jakimi kryteriami
kierowali się w tym zakresie autorzy projektu. Na tym tle powstaje wątpliwość
co do konstytucyjności przedstawionego projektu, jeśli chodzi o równość
obywateli wobec prawa. W aktualnym stanie prawnym, zgodnie z art. 306 Kodeksu
postępowania karnego, do złożenia zażalenia na postanowienie o odmowie
wszczęcia postępowania przygotowawczego uprawnieni są pokrzywdzeni oraz
instytucja państwowa, samorządowa lub społeczna, która zawiadomiła o
przestępstwie. Natomiast na postanowienie o umorzeniu postępowania zażalenie
przysługuje wyłącznie stronom. Ograniczenia te należy uznać za racjonalne, a
proponowaną regulację za zbędną, ponieważ w sprawach o przestępstwa ścigane z
oskarżenia publicznego to prokurator jest uprawniony do oceny, czy istnieją
podstawy do wszczęcia postępowania przygotowawczego, a następnie do
wystąpienia z aktem oskarżenia do sądu. Oczywiście prokurator może się mylić,
jednak w takim przypadku osoby składające zawiadomienie o przestępstwie
nieposiadające statusu pokrzywdzonego mogą korzystać i, jak pokazuje
praktyka, korzystają z mechanizmów uruchomienia kontroli służbowej w ramach
działań prokuratury aż do jej najwyższego szczebla.

Dodatkowe zastrzeżenia budzi użycie w przedstawionym projekcie pojęcia osoby,
która ujawniła przestępstwo lub która wystąpiła o wszczęcie postępowania,
gdyż wydaje się, że nie są one tożsame ze znanym dotychczas w ustawodawstwie
karnym pojęciem osoby, która zawiadomiła o popełnieniu przestępstwa. Zatem
określenie osoby, która ujawniła przestępstwo, jest nieostre i w praktyce
może nasuwać poważne problemy interpretacyjne. Analogiczne wątpliwości
dotyczą określenia osoby, która wystąpiła o wszczęcie postępowania, o ile
wystąpienie takie miałoby przybrać postać inną niż złożenie zawiadomienia o
przestępstwie.

Powyższe niejasności bez wątpienia negatywnie przełożyłyby się w praktyce na
możliwość wnoszenia zażaleń na postępowanie prokuratora w oparciu o
proponowane unormowania.

Ponadto wypada stwierdzić, że przyznawanie uprawnień danej osobie tylko z tej
przyczyny, że ujawniła ona przestępstwo, jest posunięciem co najmniej
ryzykownym. Ujawnienie przestępstwa jest czynnością niedookreśloną, np. może
mieć miejsce na łamach prasy, jest czynnością, która nie pozostaje w
bezpośrednim związku z inicjacją postępowania przygotowawczego albo czynności
sprawdzających. Proponowana nowelizacja mogłaby skutkować przyznaniem
legitymacji do zaskarżania istotnych decyzji procesowych w toku postępowania
karnego trudnej do określenia grupie osób bez żadnych realnych możliwości
kontrolnych ze strony organu procesowego, a zatem doprowadzić do bardzo
poważnego wydłużenia czasu trwania postępowań karnych i niezasadnego wzrostu
liczby zaskarżonych postanowień oraz uruchamiania postanowienia sądowego. Aby
zapobiec owemu poważnemu spowolnieniu pracy organów ścigania, trzeba by
zapewnić dużą i trudną do oszacowania liczbę nowych etatów. Zatem nie można
zgodzić się z wyrażonym w uzasadnieniu poglądem, że nowelizacja nie rodzi
skutków finansowych.

Wysoka Izbo! Na zakończenie należy nadmienić, że omawiany projekt został
negatywnie zaopiniowany przez Krajową Radę Sądownictwa, Sąd Najwyższy,
Krajową Izbę Radców Prawnych, ministra sprawiedliwości, prokuratora
generalnego oraz Radę Ministrów. W tej sytuacji Klub Parlamentarny Platformy
Obywatelskiej wnosi o odrzucenie przedmiotowego projektu ustawy w pierwszym
czytaniu. Dziękuję serdecznie. (Oklaski)